hoogbegaafdheid: zorg of zegen?

Created with Sketch.

hoogbegaafdheid: zorg of zegen?

Op 10 maart begint de week van de hoogbegaafdheid, dus wat extra aandacht is op zijn plaats. Een veel voorkomend vooroordeel is dat slimme kinderen automatisch succesvol zijn of zullen worden: als je slim bent kun je goed leren, denken veel mensen.
Uit onderzoek en uit de praktijk blijkt dat dit heel vaak niet zo is. Bovendien wordt hoge intelligentie bij kinderen niet altijd herkend of erkend. Hoogintelligente kinderen kunnen bijvoorbeeld een negatief zelfbeeld, faalangst of gebrekkige leerstrategieën ontwikkelen, onder invloed van gebrek aan begrip en uitdaging, of door vervreemding en isolement. Daarom bestaan er onderpresterende hoogbegaafden. Dit verschijnsel noem ik de hoogbegaafdheidsparadox.

Een hoog IQ is een noodzakelijke voorwaarde voor de ontwikkeling tot hoogbegaafde, maar niet voldoende. Vergelijk het met een Ferrari in de file, of een kind met vleugels, dat niet mag vliegen. Om succesvol te kunnen worden als slim kind is uitdaging nodig op het eigen niveau, het ontwikkelen van emotionele en sociale vaardigheden, en die tot uitdrukking brengen, of liever nog: interacteren. En interacteren moet je leren. Slimme kinderen hebben het relatieve nadeel dat ze veel cognitieve strategieën gebruiken, ze gebruiken hun slimheid als eerste keus, en soms blijven dan de andere vaardigheden wat achter. De rijkdom van het talent komt niet tot uitdrukking en ook de ouders zijn meer bezorgd dan blij. Ze zien dan vooral problemen met het onderwijs en het risico dat hun kind een eenzame en onbegrepen nerd zal worden. “Meer zorg dan zegen”, zeggen onze zuiderburen. De geweldige mogelijkheden van hoogbegaafdheid blijven dan in de schaduw en verwelken.

In de coaching zie ik soms uiterst slimme studenten die zich niet bewust zijn van hun uitzonderlijke intelligentie. Ze tonen valse bescheidenheid, ze ‘doen maar normaal’ om vooral niet buiten de boot te vallen of verwaand of arrogant gevonden te worden. Maar ze hebben dan geen goed zelfbeeld, ze zijn bijvoorbeeld onzeker of missen de aansluiting met anderen. Soms zijn er wel ambities, maar niet voldoende zelfvertrouwen, vaardigheden of leerstrategieën, en dan ontstaat stress. Ook voorbeelden van schaamte of somberheid komen voor. Herkenning en erkenning, door de coach en de student zelf, zijn dan belangrijk voor een succesvolle ontwikkeling. Want als de kwaliteiten en de persoonlijkheid op een veilige manier in balans komen, kan hoogbegaafdheid zich ontwikkelen en manifesteren als een levenslange persoonlijke en maatschappelijke rijkdom.