Toenemende verwachtingen

Created with Sketch.

Toenemende verwachtingen

Nog maar vijftig jaar geleden hadden wij thuis geen douche, geen cv, geen telefoon, geen tv, geen auto, geen computer. Wel een groot gezin, een grote (moes-)tuin en een stille straat. We schreven met een kroontjespen, lazen een boek, speelden met lego of poppen, luisterden naar de radio en speelden buiten met andere kinderen. De wereld was niet groter dan ons dorp, de fiets was ons vervoermiddel. Slechts een enkeling ging van de lagere school naar de middelbare school. Studeren was voor de happy few. Ja, ik weet het, ik klink hier als in “het tuinpad van mijn vader”. Als ik het zo opschrijf voel ik me bijna oud!
Studenten en jongeren kennen de wereld nauwelijks anders dan ze nu is. Ze hebben soms last van torenhoge verwachtingen, ze worden opgejaagd en jagen zichzelf op. Als we wat verder terugkijken zien we de snelheid en de impact van maatschappelijke veranderingen. Die zijn voor velen moeilijk bij te houden en het kan geen kwaad om daar eens bij stil te staan.

Cultuursocioloog Gabriël van den Brink heeft al in 2004 betoogd dat de ontwikkelingen in onze westerse samenleving tot normverschuivingen leiden. Denk aan democratisering, toenemende welvaart, vrouwenemancipatie en toenemende deelname aan middelbaar en hoger onderwijs. In voorgaande eeuwen boden bijvoorbeeld schoon drinkwater, riolering, de industriële revolutie,  de verbrandingsmotor en het algemeen- en vrouwenkiesrecht grote sprongen voorwaarts in de ontwikkeling van mens en samenleving. Recent kwamen daar computer, internet, smartphone, social media en kunstmatige intelligentie bij. En telkens wordt het nieuwe al snel weer gewoon: de nieuwe norm. Met de stijgende welvaart stijgen ook onze verwachtingen over wat mogelijk, gewenst of zelfs noodzakelijk is. We stellen hogere eisen dan vroeger aan relaties, aan het werk, aan schoolprestaties, aan opvattingen over goed en kwaad, aan politici, aan de vrijetijdsbesteding. Een norm is een eis die je ertoe beweegt de lat iets hoger te leggen. Je ambieert iets wat boven de realiteit van het moment uitgaat. Een norm belichaamt ambities, verwachtingen, en zet aan tot hogere prestaties. Maar daardoor ontstaan ook nieuwe vormen van onvrede. Mensen moeten zich grote moeite getroosten om te voldoen aan de hogere eisen en ambities. Waar dat niet lukt ontstaat onbehagen en stress. In het onderwijs stijgt het aantal uitvallers juist doordat er hogere eisen aan leerlingen gesteld worden, zowel sociaal als cognitief. Als men de lat zowel sociaal als cognitief steeds een beetje hoger legt, groeit onvermijdelijk het aantal leerlingen dat in kennis of gedrag niet aan de verwachtingen voldoet. Moderniteit betekent niet alleen dat problemen worden opgelost, het betekent evenzeer dat er telkens nieuwe problemen bij komen.

We zien dus in zeer uiteenlopende sectoren van het maatschappelijk leven een proces van normatieve ophoging. Het is een verschuiving die heel geleidelijk verloopt en daarom nauwelijks doordringt tot het bewustzijn van de betrokkenen, maar niettemin na verloop van tijd aanwijsbaar is. Ik weet niet of dat goed of slecht is, misschien wel allebei. Ik denk wel na over hoe jongeren daar gezond mee om kunnen gaan en bevraag ze op hun diepere verlangens en keuzes.

.