Stress by design

Created with Sketch.

Stress by design

Jagen en verzamelen laat zich goed combineren met rusten en spijs verteren. Ja, in onze collectieve voorgeschiedenis herkennen we het succes van homo sapiens. Het moderne mensenbrein stelt ons in staat om ingewikkelde talen te ontwikkelen, grootschalig samen te werken en veel verschillende technieken te gebruiken. De wereld waarin we vandaag leven wordt steeds meer digitaal, waardoor er een nieuwe relatie tussen mens en technologie ontstaat. Toch gebruiken we voor de technologische revolutie en de collectieve tempoversnelling gewoon hetzelfde brein dat onze voorouders in de steentijd gebruikten. “Dat onze hersenen evolutionair achterlopen betekent juist dat we moeten leren om te gaan met stress” (W. Hoogendijk, Van Big Bang tot Burn-out, 2017).

Er bestaat een pleidooi voor kalmerende technologie, dat wil zeggen technologie die je niet uit je concentratie haalt, en je op de achtergrond informeert. Als ik om me heen kijk is dat tot nu toe niet erg gelukt, en het verslavende effect van digitale middelen is onmiskenbaar.
In een aantal ontspanningsoefeningen die ik deed met in totaal 70 deelnemers bleek dat ze allemaal worstelden met stress, en dat meer dan de helft aangaf moeilijk te kunnen ontspannen. Worden we slaaf van de techniek in plaats van meester? Ontdekken we langzaamaan de prijs die we daarvoor betalen?

Het ontwerp van ons mensenbrein borduurt voort op het ontwerp van het reptielen- en zoogdierenbrein. Het wordt ook vaak ingedeeld op die drie niveaus. Het instinctieve- of reptielenbrein is vooral gericht op individueel overleven en de voortplanting, het emotionele- of zoogdierenbrein is vooral gericht op afstemming met anderen, en het rationele- of nieuwe brein laat ons denken. In de laatste tweehonderd jaar is het ontwerp van ons brein niet aangepast aan de nieuwe technieken en de collectieve versnelling. De voortdurende groei van het aantal prikkels leidt vaak tot informatiestress en -verslaving. We kunnen onze aandacht niet meer richten en we kunnen moeilijk ontspannen. Daarbij verwaarlozen we ons lichaam met een tekort aan rust, slaap en beweging.

De technologische ontwikkelingen hebben hun eigen dynamiek, die losgezongen lijkt van onze behoeften en mogelijkheden. De geleerden zijn verdeeld over de beste strategie. Sommigen verwachten dat deze overbelasting de structuur van de hersenen zal aanpassen, al is daar tot nu toe nog geen bewijs voor gevonden. De hersenen hebben zo’n 10.000 jaar nodig om een eigenschap überhaupt te veranderen. Op basis van ons huidige breinontwerp pleit ik voor aandacht, ontspanning, vertraging, balans en quality time. Afkicken dus van digitale stressoren. Tijd en aandacht nemen voor jezelf en voor elkaar. Meer aandacht geven aan lichamelijke activiteit, ontspanning en rust. Leven voor wat je echt belangrijk vindt.

Misschien ben ik gewoon ouderwets en heb ik het mis. Maar eerlijk gezegd denk ik van niet. Wat denkt u?